Ύπνωση & Υπνοθεραπεία

 Τι είναι η Ύπνωση

Ο όρος ύπνωση χρησιμοποιείται για να περιγράψει μία κατάσταση χαλάρωσης με περιορισμένη αισθητηριακή ή / και συναισθηματική συμμετοχή, εσωτερική εστίαση της προσοχής και συγκέντρωση, που βιώνει κάποιος όταν είναι σε κατάσταση υπνωτικής έκστασης.

Επίσης ορίζονται έτσι ορισμένες συμπεριφορές που μπορεί να εκδηλώνει κάποιος όταν βρίσκεται σε ύπνωση ως αποτέλεσμα υποβολής, όπως να μην αισθάνεται πόνο ή να βιώνει αλλοιωμένες αισθητηριακές εμπειρίες. Η ύπνωση χρησιμοποιείται ως κλινική θεραπευτική μέθοδος επί εκατονταετίες.

Ιστορική αναδρομή

Οι αρχαίοι αιγυπτιακοί ναοί του ύπνου περιγράφονται στον πάπυρο Ebers, έναν αιγυπτιακό ιατρικό πάπυρο που χρονολογείται γύρω στο 1550 π.Χ.. Στους ναούς του ύπνου οι ιερείς εφάρμοζαν μία διαδικασία η οποία προσομοιάζει στην ύπνωση με σκοπό να βελτιώσουν την υγεία. Οι ναοί του ύπνου έγιναν πολύ δημοφιλείς και εξαπλώθηκαν τόσο στον ελλαδικό χώρο όσο και στη Μικρά Ασία. Στα Ασκληπιεία, τα οποία ήταν λατρευτικά και θεραπευτικά κέντρα κατά τον 6ο – 5ο αιώνα π.Χ., αναφέρονται πολλές περιπτώσεις ασθενών που θεραπεύονταν κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Η σύγχρονη εποχή της ύπνωσης τοποθετείται στα τέλη του 18ου αιώνα, από τον Franz Mesmer (1735-1815), που διατύπωσε την άποψη ότι όλα τα αντικείμενα στο σύμπαν περιέχουν και συνδέονται μεταξύ τους με μία ρευστή ύλη που διαθέτει μαγνητικές ιδιότητες. Ο Mesmer περιέγραψε ένα φαινόμενο το οποίο ονόμασε μαγνητισμό των ζώων και το οποίο έκτοτε αναφέρεται και ως «μεσμερισμός» (mesmerism). Πρότεινε ότι η σωματική υγεία εξαρτάται από την ομοιόμορφη κατανομή των «καθολικών υγρών» και ότι οι ασθένειες εμφανίζονται όταν αποκλεισθεί η ροή τους. Η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να διορθωθεί με την εφαρμογή μαγνητικών πεδίων.

Επίσης, θεωρούσε ότι η πρόκληση μιας κρίσης, η οποία ήταν πιθανά μια κατάσταση που μοιάζει με έκσταση, αποτελούσε σημαντικό μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. Ο Mesmer χρησιμοποιούσε το έντονο και προσηλωμένο βλέμμα σε συνδυασμό με δραματικές χειρονομίες ώστε να εφαρμόσει τη «μαγνητική του επίδραση» και να επαναφέρει την ισορροπία στα μαγνητικά ρευστά των ασθενών του.

Από αυτή την πρώτη περίοδο έρευνας της ύπνωσης, ο πλησιέστερος στη σύγχρονη ερμηνεία του φαινομένου είναι οMarquis de Puysegur (1751-1825), ο οποίος θεωρούσε ότι το φαινόμενο της ύπνωσης οφείλεται στην υποβολή.

Ο όρος ύπνωση προήλθε λίγο αργότερα στις αρχές του 19ου αιώνα από τη σύντμηση του όρου «νευρο-υπνωτισμός» που εισήγαγε ο Σκωτσέζος χειρουργός Τζέιμς Μπρέιντ (James Braid: 1795-1860) το 1843, ο οποίος σήμαινε «τον ύπνο του νευρικού συστήματος».  Όταν αργότερα παρατηρήθηκε ότι δεν έχει σχέση με τον ύπνο ήταν αργά, καθώς ο όρος ύπνωση είχε ήδη καθιερωθεί.

Ο Braid απέρριψε τη θεωρία του Mesmer και πρότεινε ότι η κατάσταση της ύπνωσης επέρχεται από κόπωση των οφθαλμικών μυών.  Εφάρμοσε την ύπνωση για να βοηθήσει στον έλεγχο του πόνου κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων και έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο “Neurypnology” σχετικά με το θέμα αυτό, στο οποίο προσπάθησε να επαναπροσδιορίσει την υπόθεση του μαγνητισμού των ζώων εισαγάγοντας τον όρο «υπνωτισμός». Εφάρμοσε την πιο συνήθη τεχνική της εστίασης των ματιών σε ένα συγκεκριμένο σημείο, μέχρι αυτά να κουραστούν και να κλείσουν, τεχνική  που χρησιμοποιείται σε διάφορες παραλλαγές μέχρι σήμερα.

Η θέση της ύπνωσης οφείλεται κυρίως στον J.M. Charcot (1825-1893), ο οποίος ήταν ένας από τους πλέον διακεκριμένους νευρολόγους της εποχής του, εφαρμόζοντάς την με επιτυχία.

Μία ιδιαίτερα σημαντική στιγμή στην ιστορία της ύπνωσης ήταν το 1880, όταν ο ιατρός Josef Breuer και ο τότε νεαρός Sigmund Freud εφάρμοσαν με επιτυχία τεχνικέςύπνωσης για τη θεραπεία μιας ασθενούς με υστερία. Ο Freud (1836-1939) μελέτησε την ύπνωση αλλά στη συνέχεια καταδίκασε τη χρήση της αφού δεν ήταν πολύ αποτελεσματικός σε αυτήν (χρησιμοποιούσε έναν εξουσιαστικό τρόπο υπνοθεραπείας που σήμερα είναι γνωστό ότι μειώνει τις πιθανότητες επιτυχίας) κι έτσι την εγκατέλειψε. Επειδή ήταν πολύ δημοφιλής, η άποψή του επέφερε σημαντικά αρνητικές επιπτώσεις στην αξιοπιστία της τεχνικής.

Παράλληλα, ο Hippolyte Bernheim (1840-1919) από το Πανεπιστήμιο του Nancy υποστήριζε ότι η ύπνωση είναι το αποτέλεσμα υποβολής κι επέμενε ότι μπορούν όλοι οι φυσιολογικοί άνθρωποι να υπνωτιστούν. Στη δεκαετία του ’30, ο Clark Ηull ξεκίνησε το πρώτο μεγάλης κλίμακας ερευνητικό πρόγραμμα για την ύπνωση, ενώ ο μαθητής του, ψυχίατρος Milton Erickson, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα πορεία της ύπνωσης.

Οι μικτές αντιδράσεις για την εφαρμογή της ύπνωσης εξακολούθησαν μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οπό ταν αναζωπυρώθηκε το ενδιαφέρον για την εφαρμογή της λόγω της επιτυχημένης χρήσης της στην αντιμετώπιση των θυμάτων με διαταραχή μετατραυματικού στρες.

Ο  Erickson (1901-1980) υπήρξε ένας από τους επιστήμονες που επηρέασε όσο κανένας άλλος την σύγχρονη υπνοθεραπεία, εφαρμόζοντάς την με πίστη και επιτυχία. Έγραψε πολλά βιβλία, περιοδικά και άρθρα πάνω στο θέμα, και τα επιτεύγματα του είναι καλά τεκμηριωμένα. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '50 και του ‘60, ο Erickson θεωρήθηκε αρμόδιος για τη διάδοση ενός εξ ολοκλήρου νέου κλάδου της υπνοθεραπείας, τον οποίο καλούμε τώρα Ερικσονιανή υπνοθεραπεία, που χαρακτηρίζεται από, μεταξύ άλλων, τις έμμεσες υποβολές, τεχνικές σύγχυσης και διπλοδεσίματα. Η δημοτικότητα των τεχνικών Erickson οδήγησε στην ανάπτυξη του νευρο-γλωσσικού προγραμματισμού (NLP).

 

Χαρακτηριστικά της υπνωτικής έκστασης   

                                              
1.  Περιορισμένο εύρος της προσοχής
2.  Αυξημένη απορρόφηση-εστίαση και μειωμένη απόσπαση της   προσοχής
3.  Αδιαφορία στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα, εκτός από τις υποδείξεις του θεραπευτή
4.  Αυξημένη συγκέντρωση σε μια συγκεκριμένη πτυχή της εμπειρίας (π.χ. κάποια
αίσθηση)
5.  Αυξημένη υποβολιμότητα
6.  Μείωση της ικανότητας κριτικής αξιολόγησης
7.  Μείωση της βουλητικής δραστηριότητας (διανοητικής ή/και σωματικής)
8.  Παθητική ανταπόκριση ή μη-βουλητική δραστηριότητα
9.  Έλλειψη προσπάθειας
10. Μείωση του εσωτερικού διαλόγου ή της ομιλίας με τον εαυτό
11. Αλλοίωση των νοητικών λειτουργιών
12. Διευκόλυνση μη τυπικών τρόπων σκέψης
13. Ενισχυμένη σχέση με το θεραπευτή
14. Σωματική χαλάρωση
15. Μεταβολή των σωματικών αισθήσεων
16. Αυξημένη φαντασιακή λειτουργία
17. Παραμόρφωση του χρόνου
18. Αλλοίωση της μνημονικής λειτουργίας
19. Ενίσχυση της λειτουργίας του παρασυμπαθητικού συστήματος

20. Ενίσχυση της λειτουργίας του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου

 

Η θεραπεία

Η υπνοθεραπεία εφαρμόζεται προκειμένου να τροποποιηθεί η συμπεριφορά κάποιου, η συναισθηματική του κατάσταση, καθώς επίσης και ένα ευρύ φάσμα συνθηκών και δυσλειτουργικών συνηθειών, με απώτερο στόχο την ψυχοσυναισθηματική του υγεία και την προσωπική του ανάπτυξη.

Πρόκειται για μια σειρά θεραπευτικών υποβολών στο υποσυνείδητο του θεραπευόμενου, με στόχο να τον οδηγήσουν σε βελτιωτικές και θεραπευτικές αλλαγές στη ζωή του, όπως η διακοπή καπνίσματος, ο έλεγχος σωματικού βάρους, η αντιμετώπιση του άγχους και των φοβιών, η άρση περιοριστικών πεποιθήσεων και ο επαναπρογραμματισμός τους, η αντιμετώπιση πόνου, αλλά και πολλών άλλων εφαρμογών.

 

Ο Υπνοθεραπευτής

Υπνοθεραπευτής είναι αυτός που προκαλεί ένα επίπεδο ύπνωσης στους πελάτες του για να αυξήσει τα κίνητρα του ή να αλλάξει τα πρότυπα συμπεριφοράς. Αρχικά συζητά με τον πελάτη για να καθορίσει τη φύση του προβλήματος και τον προετοιμάζει για να μπει στο υπνωτικό στάδιο με το να του εξηγήσει πώς λειτουργεί η ύπνωση και τι θα βιώσει μέσω αυτής. Υποβάλλει τους πελάτες του σε μια σειρά δοκιμών για να καθορίσει το βαθμό φυσικής και συναισθηματικής δεκτικότητας στις υποβολές. Προκαλεί το υπνωτικό στάδιο χρησιμοποιώντας τις εξατομικευμένες μεθόδους και τεχνικές ύπνωσης βασισμένες στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων των δοκιμών και την ανάλυση του προβλήματος του θεραπευόμενου. Μπορεί επίσης να εκπαιδεύσει τους πελάτες του σε τεχνικές αυτοΰπνωσης.

 

Η διαδικασία

Η ύπνωση αρχίζει με τη διαδικασία της χαλάρωσης (πχ. βαθιές αναπνοές, εστίαση βλέμματος, μυοχαλάρωση κλπ) έτσι ώστε να επιτευχθεί η κατάλληλη συχνότητα κυμμάτων στον εγκέφαλο, ικανή να επιτρέψει την δεκτικότητα του θεραπευόμενου στις υποβολές από του υπνωτιστή.

Η διαδικασία μπορεί να χρειαστεί λίγο ή περισσότερο χρόνο,  ανάλογα με την ικανότητα του θεραπευτή και τη δεκτικότητα του υποκειμένου.

Οι τεχνικές της ύπνωσης έχουν μερικά βασικά κοινά χαρακτηριστικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι το υποκείμενο πρέπει να είναι πρόθυμο και συνεργάσιμο και να εμπιστεύεται τον υπνωτιστή. Συνήθως καλείται να χαλαρώσει και να συγκεντρώσει τη ματιά του σε κάποιο αντικείμενο. Ο υπνωτιστής του υποβάλλει, συνήθως με χαμηλή, ήρεμη φωνή, ότι η χαλάρωσή του θα αυξηθεί μέχρι να νιώσει το σώμα του πολύ βαρύ και δύσκολο να κινηθεί και χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες τεχνικές,  τον οδηγεί έτσι στην κατάσταση της υπνωτικής έκστασης ή καταληψίας.

Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης ο θεραπευτής εφαρμόζει διάφορες θεραπευτικές τεχνικές όπως, χρήση άμεσων και έμμεσων υποβολών, καθοδηγούμενη φαντασία, χρήση διαφόρων μεταφορών και άλλα, σύμφωνα με το θεραπευτικό στόχο. 

Η αυξημένη δεκτικότητα του υποκειμένου στις θεραπευτικές υποβολές του υπνωτιστή, καθώς και η ικανότητα του θεραπευτή, εγγυώνται το θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Στο τέλος της συνεδρίας ο θεραπευόμενος επανέρχεται εύκολα στην πλήρη εγρήγορση  νιώθοντας πιο ξεκούραστος και αναζωογονημένος καθώς η χαλάρωση που προκαλεί η υπνοθεραπευτική εμπειρία προάγει την παραγωγή ενδορφινών που ευνοούν τη συνολική μας υγεία.

Η Υπνοθεραπεία αντενδείκνυται για άτομα με ιστορικό ψυχωσικής διαταραχής και επιληψία.

 

Κύριες εφαρμογές

- Διαχείριση & Εξάλειψη Φοβιών

- Αποκατάσταση Αυτοεικόνας / Ενίσχυση Αυτοπεποίθησης

- Διαχείριση Βάρους /Διατροφικές Διαταραχές

- Διακοπή Καπνίσματος

- Διαχείριση Πόνου

- Διαχείριση Άγχους

- Αντιμετώπιση Αϋπνίας

- Μετατραυματικό Σύνδρομο

 

Οι συχνότητες του εγκεφάλου

Τα εγκεφαλικά κύματα είναι το αποτέλεσμα της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου.

O εγκέφαλός μας εκπέμπει συνεχώς σε διάφορες συχνότητες από τον ύπνο μέχρι την πλήρη εγρήγορση.

Τα δισεκατομμύρια των εγκεφαλικών κυττάρων που ονομάζονται νευρώνες, χρησιμοποιούν ηλεκτρισμό για να επικοινωνούν μεταξύ τους. Ο συνδυασμός εκατομμυρίων νευρώνων που στέλνουν σήματα ταυτόχρονα, παράγει ένα τεράστιο ποσό ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο, το οποίο μπορεί να ανιχνευθεί χρησιμοποιώντας ιατρικό εξοπλισμό (ηλεκτροεγκεφαλογράφημα – EEG), μετρώντας τα επίπεδα του ηλεκτρισμού στις περιοχές της κεφαλής.

Ο συνδυασμός της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου συνήθως ονομάζεται “πρότυπο εγκεφαλικών κυμάτων” λόγω της κυκλικής “σαν κύμα” φύση της.

Τα είδη των συχνοτήτων σε Hz και τα χαρακτηριστικά τους, είναι τα εξής:

Δέλτα : 0.2 Hz – 4 Hz

Βαθύς, χωρίς όνειρα ύπνος. H Δέλτα είναι η πιο αργή συχνότητα των εγκεφαλικών κυμάτων. Όταν τα κυρίαρχα εγκεφαλικά κύματα είναι στην κατάσταση δέλτα, το σώμα μας αυτοθεραπεύεται. Δεν ονειρευόμαστε σε αυτή τη φάση και είμαστε εντελώς αναίσθητοι.

Θήτα : 4 Hz – 7 Hz

Ύπνος, ελαφρύς ύπνος ή βαθιά χαλάρωση. Τα κύματα Θήτα επίσης είναι μία πολύ δεκτική κατάσταση του νου και έχουν αποδειχθεί χρήσιμα στην υπνοθεραπεία καθώς και στην αυτο-ύπνωση. Είναι η πιο δεκτική συχνότητα για τη δεκτικότητα των θεραπευτικών υποβολών.

Άλφα : 8 Hz – 12 Hz

Εν εγρηγόρσει, αλλά χαλαρή κατάσταση, χωρίς την επεξεργασία πολλών πληροφοριών στις χαμηλές συχνότητες. Όταν ξυπνάμε το πρωί και λίγο πριν τον ύπνο, βρισκόμαστε φυσιολογικά σε αυτή την κατάσταση. Όταν κλείνουμε τα μάτια μας, το μυαλό μας αρχίζει να παράγει περισσότερο άλφα κύματα, Πολλές μελέτες παρακολούθησης της ηλεκτροεγκεφαλικής δραστηριότητας ατόμων έμπειρων στον διαλογισμό, έχουν αποκαλύψει μεγάλες αυξήσεις στην άλφα δραστηριότητα. Η Άλφα δραστηριότητα έχει επίσης συνδεθεί με την ικανότητα ανάκλησης μνήμης, τη μείωση δυσφορίας και πόνου, καθώς και τη μείωση του άγχους.

Βήτα : 13 Hz – 30 Hz

Εγρήγορση. Αυτή είναι η κατάσταση του νου που βρίσκονται οι περισσότεροι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της ημέρας και στο μεγαλύτερο μέρος της εν εγρηγόρσει ζωής τους. Συνήθως αυτή η κατάσταση είναι ήρεμη και ομαλή, αλλά και απαραίτητη  για τα επίπεδα ενέργειας, ζωτικότητας, προσοχής και συγκέντρωσης. Σχετίζονται με τον σχηματισμό των ιδεών, γλώσσας και επεξεργασίας της μνήμης και διάφορα είδη μαθήσεως, αλλά οι υψηλές συχνότητες σχετίζονται επίσης με υψηλά επίπεδα στρες.

 

*Βλ.: "Αναδρομή" -  υποσελίδα "Συχνές Ερωτήσεις"